«چگونگی پیدایش صنعت ملی ایران و بالندگی و شکوفایی آن، تاریخچه‌‌ی طلای سیاه در ایران، پویش‌های بازرگانی روس و نوسان‌های تجاری، بازرگانان ایران و اندیشه‌های ضد استعماری حاج امین‌الضرب بازرگان و پویش‌های اقتصادی و ملی» از مطالب این کتاب است.
درباره‌‌ی «وضع اقتصادی و مالی ایران، نحوه‌‌ی تجارت و صادرات و واردات، به‌‌ویژه نقش و سهم ایران در تحولات پس از دوران انقلاب صنعتی» منابع تاریخی موجود اغلب پراکنده، دور از دسترس و مبهم‌‌اند.
ایران، پیشینه‌‌ی طولانی و درخشانی در تاریخ تجارت دارد. به گواهیِ مدارکی که در این کتاب مختصری از آنها آورده شده است، ایرانیان، از سپیده دمان تاریخ، در زمره‌‌ی پیشتازان تجارت در خشکی و دریا بودند.
از آنجا که «بازار» به‌‌‌منزله‌‌ی سازمانی اقتصادی و نهاد اجتماعی بزرگ و مؤثر، در اجتماعات شرقی، به‌‌ویژه جامعه‌‌ی ایران، پیشینه‌ای طولانی و مهم دارد، نگارنده در مجموعه‌‌ی حاضر، تاریخ بازار و تجارت ایران را -از دوران باستان تا روزگار معاصر- بررسی کرده است.
این کتاب، جلد نخست این مجموعه‌‌ی دوجلدی است و از بازار تجارت در ایران قدیم تا تسهیل تجارت انگلیس در ایران را دربرمی‌‌گیرد.
تجارت در عصر اسلام، یورش مغول، تجارت دوران ایلخانی و تیموری، صادرات و واردات تا حمل‌‌ونقل، آغاز توجه دولت روسیه‌‌ی تزاری به تجارت ایران، نفوذ انگلستان در تجارت خارجی ایران، اعطای امتیاز بانک شاهنشاهی ایران، بانک ملّی و بانک استقراضی ایران و … برخی از مباحث کتاب است.
از آنجاکه در تاریخ معاصر ایران «حاج امین‌‌الضرب» وقت خود را صرف ایجاد کارخانه، راه‌آهن و توسعه‌‌ی تجارت و شکوفاکردن اقتصاد کرد و بدون شک، سلسله‌جنبان نهضتی بزرگ گشت و سرانجام، خودی در مقابل بیگانه نشان داد، درباره‌‌ی این شخصیت نیز مباحث مفصلی آمده است.
«خسرو معتضد»، استاد تاریخ معاصر ایران، در سال ۱۳۲۱ در شهر تهران دیده به جهان گشود. وی دوره‌‌ی ابتدایی را در مدارس «طهوری» و «طوسی» تهران و دوره‌‌ی دبیرستان را در دبیرستان‌های «نمونه تهران»، «ادیب»، «بامداد» و «بوعلی سینا» گذراند.
معتضد بعد از دریافت دیپلم متوسطه، وارد دانشکده‌‌ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۴۴ در رشته‌‌ی تاریخ و جغرافیا، با درجه‌ی کارشناسی (لیسانس) فارغ‌‌التحصیل شد.
وی بعد از وقفه‌ای کوتاه، (به‌سبب انجام خدمت سربازی) در سال ۱۳۴۹، مدرک کارشناسی ارشد خود را در همان رشته و از همان دانشگاه گرفت.
وی از شانزده سالگی به نویسندگی در مطبوعات روی آورد و فضای خاص سال‌های ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۲ -‌هم‌زمان با جنبش ملّی‌‌شدنِ نفت-‌ او را به مسائل سیاسی و تاریخی علاقه‌مند کرد.
اولین برنامه‌های رادیویی او از رادیو تهران در سال ۱۳۳۷ پخش شد. در سال‌های بعد، به نویسندگی در مطبوعات و رادیو و تلویزیون مشغول شد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز به کار خود ادامه داد.
معتضد در ابتدای کار خود در رادیو، حدود ۲۰ نمایش‌‌نامه و سریال رادیویی نوشت و در طول آن سال‌ها، سردبیریِ مجلّات «بدیع»، «ترقّی»، «پژوهشگر»، «بندر و دریا»، «کهکشان» و «دور دنیا» را نیز برعهده گرفت.
مقاله‌‌های وی در مجله‌‌های «کهکشان»، «دور دنیا»، روزنامه‌‌ی اقتصادی «آسیا»، روزنامه‌‌ی سیاسی «اعتماد»، هفته‌‌نامه‌‌ی «امید جوان»، ماهنامه‌‌ی «پیام ایران‌‌خودرو»، ماهنامه‌‌ی «صنعت حمل‌‌ونقل»، فصل‌‌نامه «سفر»، ماهنامه‌‌ی «مناطق آزاد» و به‌‌تازگی در نشریه‌‌های هفتگی «سلامت» و «سپید» (در زمینه‌‌ی تاریخ پزشکی) به چاپ رسیده است.
خسرو معتضد، در سال‌های قبل از پیروزی انقلاب ایران، دوره‌های کوتاه آموزش رسانه‌ای را در کشورهای فیلیپین، مالزی و تایلند با بورسیه‌‌ی یونیسف گذراند.
از سال ۱۳۷۵ برنامه‌های مستند تاریخِ او با عنوان «فرازهایی از تاریخ معاصر»، «قرن پرماجرا» و «از
نگاه تاریخ» و «پلی به گذشته» از شبکه‌های داخلی و بین‌المللی سیما پخش شده است.