رشت، تابستان ۱۳۲۰. «عطای» جوان بعد از مرگ پدربزرگش، میرزا رفیع، در کاروانسرا مشغول به کار می‌شود. او دست در دخل و حساب دارد و سر در کتاب. عطا شیفته ادبیات است، روزی شخصی وارد کاروانسرا می‌شود و می‌گوید از جانب «مشتی مراد پیله‌ور» آمده است، «ثانی» نیز که مدتی است به واسطه بیرون کردن مهتر خود که دست کج بود، دنبال مهتری با وجدان و دست پاک می‌گردد، غریبه را به مهتری برمی‌گزیند و غریبه نیز که به دنبال جای خواب و غذاست، این پیشنهاد ثانی را با استقبال می‌پذیرد، اما عطا به این تازه وارد مشکوک است و به دنبال نام و نشان اوست.
در این اوضاع ماموران نظمیه سر می‌رسند و غریبه نگران می‌شود که نکند به دنبال او آمده‌اند، اما ماموران در پی عطا آمده‎اند تا او را به اجباری ببرند. ثانی که عطا را رقیب سرسختی در کاروانسرا برای خود می‌دید، او را به ماموران لو داده بود.
در راه تهران عطا با شخصی به نام «مسرور» آشنا می‌شود. او یک روستایی ساده دل و اهل «ورسک» است و به علت دعوا با خان زیادت طلب روستایش به اجباری فرستاده شده است. مسرور نگران یک موضوع است…