خبر قصه

در تیررس حادثه؛ زندگی سیاسی قوام السلطنه / چاپ چهارم

نویسنده: حمید شوکت
ناشر: انتشارات اختران

نخستین چاپ این کتاب به سال ۸۵ با شمارگان در دسترس مخاطبان قرار گرفت. کتاب همان‌طور که از عنوانش پیداست زندگی سیاسی «قوام السلطنه» (۱۲۵۲ – ۱۳۳۴ هجری شمسی) را دربر می‌گیرد. او پسر «میرزا ابراهیم‌خان معتمد السلطنه» و برادر «وثوق‌الدوله» بود. مدتی جزو پیشخدمت‌های مخصوص ناصرالدین شاه شد و به سال ۱۳۱۴ ه ق. با عنوان ریاست دفتر حکومتی، همراه «امین‌الدوله» به آذربایجان رفت.
قوام به سال ۱۳۱۵ ه ق. لقب منشی حضور و در دوره صدارت «عین‌الدوله» (۱۳۲۱-۱۳۲۴ ه ق) لقب «دبیر حضور» را گرفت. سال ۱۳۳۴ ه ق وزیر رسائل و ملقب به وزیر حضور شد. در دولت «مستوفی الممالک» وزیر داخلی نیز در کابینه «صمصام السلطنه» وزیر داخلی بود. پس از کودتای سوم حوت به دستور «سیدضیا طباطبایی» قوام را بازداشت کردند. او تا پیش از پادشاهی رضاخان دوبار نخست وزیر شد. هرچند در دوره پهلوی نخست سمتی به او تعلق نگرفت، اما پهلوی دوم سه بار نخست وزیری را به قوام داد.
کتاب «در تیررس حادثه» هشت فصل به ترتیب با این عناوین دارد: «از منشی‌گری تا مشروطیت»، «وزارت و انقلاب»، «حکمرانی خراسان»، «بر مسند صدارت»، «بازگشت به قدرت»، «رویارویی با شوروی»، «کارزار آذربایجان» و «در تیررس حادثه». جدولی درباره تشکیل کابینه‌های قوام نیز از پیوست‌های کتاب است. از جمله اتفاقات مهمی که قوام در آن‌ها نقش داشته و در این کتاب به آن‌ها اشاره شده می‌توان به این موارد اشاره کرد: نقش او در به امضاء رساندن فرمان مشروطیت و نظامنامه‌ انتخابات؛ دخالتش در خلع سلاح مجاهدان در ماجرای پارک اتابک؛ مقابله‌اش با ناآرامی‌های خراسان و گیلان؛ نگاهش به نقش و اهمیت روزافزون آمریکا؛ چگونگی رویارویی‌اش با شوروی و کارزاری که بر سر آذربایجان برپا شده بود؛ و سرانجام، تلاش نافرجامش در تیرماه ١٣٣١ که از راه و چاره‌ای دیگر به مسئله‌ نفت و نجات ایران می‌اندیشید.