سعدی آیینه داری است که نه فقط صورت عصر خود را در آثارش باز می تاباند، بلکه با شناختی ژرف و دقیق چنان سیمایی از آدمی عرضه می دارد که همگان از توانگر و درویش و عارف و عامی، می توانند تصویر خویش را در آیینه کلام او ببینند...

میراث معنوی سعدی برای فرهنگ ایران و جهان آمیزه ای است از همهٔ دستاوردهای نیکو و خردمندانه ای که عقل جمعی بشر در آن روزگار بدان دست یافته بود. هند و ایران و جهان عرب و شمال آفریقا ، قلمروی بود که اندیشهٔ سعدی آنها را درنوردید و از هر بوستانی گلی چید تا گلستانی پررنگ و بوی فراهم آورد که امروز هم رایحهٔ جان پرورش مشتاقان بسیار دارد. اما سیاحت سعدی در دنیای روزگار خود،صرفاً مشاهده تجربیات بشری نیست، با چشم بصیرت و تأمل به جهان نگریستن و از آن درس آموختن، ویژگی ممتاز مکتب این پیر جهان دیده است. به عبارتی می توان اندیشه و آراء سعدی را نمونه ای ارجمند از دستاوردهای فکری به حساب آورد که از میراث تمدن بشری به اندازه کافی سود جسته است و در قید و بند محدوده ای خاص باقی نمانده است. او با گفت و گو و تحقیق از تمدنهای مختلف بهره برده، در غوغای غارت و کشتار که اغلب دم فرو بسته بودند تا با پرهیز از «خلاف رای سلطان رای جستن » جان خویش را به خطر نیندازند، سعدی به زبان ادب با حکمرانان به گونه ای سخن گفت که کمتر کسی در قلمرو فرهنگ ایران بدین پایه و مایه سخن گفته است. او «تلون طبع» حاکمان را در کلامی تلخ نکوهش می کرد و در پی کشف معنی و حقیقت زیبایی و خیر در عرصه های مختلف حیات انسانی، صمیمانه و معرفت شناسانه حضور یافته است و در عین حال که صورت را رها نکرد، معنا را به نیکوتر وجهی جلوه داده است.

حکایتی از باب پنجم در عشق و جوانی:

پارسایی را دیدم به محبت شخصی گرفتار، نه طاقت صبر و نه یارای گفتار. چندانکه ملامت دیدی و غرامت کشیدی، ترک تصابی نگفتی و گفتی

کوته نکنم ز دامنت دست

ور خود بزنی به تیغ تیزم

بعد از تو ملاذ و ملجائی نیست

هم در تو گریزم ار گریزم

باری ملامتش کردم و گفتم: عقل نفیست را چه شد تا نفس خسیس غالب آمد؟ زمانی به فکرت فرو رفت و گفت:

هر کجا سلطان عشق آمد نماند

قوّت بازوی تقوی را محل

پاکدامن چون زید بیچاره ای

اوفتاده تا گریبان در وحل

صدابرداران این مجموعه :

احمد احمدی. حسین اولیاوش. فاطمه گنجعلی