داستان «هری پاتر و زندانی آزکابان» دربارهٔ سال سوم تحصیلات هری پاتر در مدرسه جادوگری است که با نجات پدرخوانده‌اش و کشف اطلاعات بیشتر درباره پدر و مادر کشته شده‌اش همراه است.

«هری پاتر» که در عالم جادوگران قصه ما شهرت بسیاری دارد، در آغاز سومین سال تحصیلی در مدرسه جادوگری متوجه می‌شود فرار فردی از زندات باعث وحشت همه جادوگران و حتی آدم‌های معمولی شده و وحشتناک‌تر از او موجوداتی هستند که به عنوان نگهبانان زندان، در همه جا پراکنده‌اند، چون فقط این موجودات می‌توانند فراری را دستگیر کنند.

در کلاس درس، پروفسور پیشگویی کرد که خطر مرگ، هری را تهدید می‌کند. هری با پرندگان عجیب الخلقه‌ای با بدن اسب و سر عقاب آشنا می‌شود. دربان مدرسه که سِمت استادی کلاس موجودات جادویی را نیز بر عهده دارد، یکی از آنها را به نام «کج منقار» به هری اختصاص می‌دهد. در همین کلاس موضوعی پیش می‌آید: یکی از همین پرنده‌های عجیب، پسری را که میانه خوبی با هری و دوستانش ندارد، زخمی می‌کند و او تهدید می‌کند که به زودی کاری خواهد کرد که دربان را اخراج کنند.

در کلاسی دیگر هری با موجوداتی به نام «لولو خورخوره» آشنا می‌شود. آنها به شکلی درمی‌آیند که فرد همیشه در ذهنش از آنها وحشت داشته باشد.

هری در پایان آن روز، هنگام ورود به خوابگاه متوجه شد که تابلوی «بانوی چاق» پاره شده و بانوی چاق، یعنی تصویر جادویی تابلو که در عین حال دربان خوابگاه است، در تابلو نیست.

این کتاب در 8 جولای 1999 توسط بلومزبری و در ایالات متحده و در 8 سپتامبر 1999 توسط شرکت Scholastic Inc در انگلستان منتشر شد. تنها یک سال پس از آنکه نوشتن آن را آغاز کرد، پایان یافت،این کتاب تنها پس از سه روز انتشار در انگلستان، 68000 نسخه فروخته شد و سپس در نهایت بهسه میلیون فروش رسید. همچنین این کتاب برنده جایزه کتاب کودکان کودکان Whitbread 1999، جایزه برام استوکر و جایزه 2000 Locus برای بهترین رمان فانتزی شد.

اقتباس فیلم این رمان در سال 2004 ساخته شد و به بیش از 796 میلیون دلار رسیده است و همچنین به تحسین منتقدان تبدیل شد.