مثنوی «اندوخته الاسرار» درباره برداشت‌های ناب عرفانی از عاشورای حسینی، حر، حضرت عباس، قاسم، حضرت علی‌اکبر و دیگر وقایع عاشوراست. از بین شعرهایی که پیرامون عاشورا سروده شده، «اندوخته الاسرار» از تاثیرگذارترین هاست.

«میرزا نورالله عُمان سامانی» ملقب به «تاج‌الشعراء» از شعرای بنام نیمه دوم سده 13 و اوایل سده 14 هجری به شمار می‌رود. درباره آثاری که از او باقی مانده، باید به «معراج‌نامه»، «گنجینة الاسرار»، «مخزن الدرر» و «دیوان» او اشاره کرد. عُمان سامانی اندوخته را به سبک و شیوه و وزن زبدة الاسرار صفی ساخته و پرداخته و به‌یقین از شاهکارهای ادب شیعی به شمار می‌رود. «اندوخته الاسرار » عُمان سامانی به خاطر شیوه ی بیانی بیدلانه ای که دارد، مقوله های دور از دسترس عرفانی را به عینیت جامعه منتقل می کند و مفاهیم مجرد ذهنی را با ابزارهای بیانی عاشقانه، کاملاً ملموس و محسوس به تصویر می کشد و با استفاده از جاذبه‌های سبک وقوع، به واقعه عاشورا رنگی بیدلانه می بخشد.

عُمان سامانی را باید یک شاعر تمام‌عیار ولایی قلمداد کرد که عطش دیرپای خود را با زلال گوارای فرهنگ ارزشی آل الله فرومی‌نشاند و با سلوک بی وقفه خود در طریق معرفت، مشاهدات روحانی خود را در خلوت کشف و شهود هنرمندانه به تصویر می کشد و هنگامی که اتصال باطنی او برای لحظاتی با عوالم ماورایی قطع می گردد، با پریشان گویی‌های خود از قبض موقتی که به سراغ او آمده، خبر می دهد و پس از برقراری ارتباط درونی، بی درنگ از حاشیه به متن می رود و دنباله ی مطلب را پی می گیرد، و این همان تفاوت اساسی شعر جوششی با نوع کوششی آن است.

اندوخته ی عُمان درحقیقت یک سفرنامه است؛ سفرنامه ای عارفانه و روحانی که حرکت قافله عشق را در مسیر شهادت، مرحله به مرحله، گزارش می کند.