هزار و یک شب داستان پادشاهی، به نام شهریار و قصه گویی به نام شهرزاد است که برای رهایی خود و دختران شهر از مرگ هر شب باید با قصه ای تازه، پادشاه را سرگرم کند.

«هزار و یک شب» داستان دو شاهزاده برادر، به نام‌های شهریار و شاه زمان است، . شاه زمان که شاهد خیانت همسرش بود ترک پادشاهی کرده و راهی دیار برادر می‌شود اما در آنجا نیز متوجه خیانت همسر برادرش می شود. شاه زمان ناامید شهریار را از ماجرا آگاه می کنند. شهریار به همراه شاه زمان سر به بیابان می گذارد و به انتقام خیانت همسرش هر شب دختری را به نکاح خود در می‌آورد و بامداد دستور قتلش را می‌داد. تا اینکه وزیرش دیگر نمی تواند دختری را برای همسری شهریار بیابد. شهرزاد که پدر خود یعنی وزیر شهریار را مستاصل می بیند از او می خواهد تا او را به عقد شهریار دربیاورد چرا که راه چاره ی نجات خود و سایر دختران و همینطور شهریار را می داند در ازدواج می بیند و و پدرش چنین می کند. شهرزاد در شب اول بعد از اینکه به عقد شهریار در آمد با گفتن قصه ی دیو و بازرگان و نا تمام گذاردن آن ، شهریار را مشتاق شنیدن نگاه می دارد و اینگونه از مرگ می رهد و هر شب تا سحر گاه این کار را انجام می دهد.

در اولین جلد این مجموعه شهرزاد برای رهایی از مرگ حکایت «دیو و مرد بازرگان» را برای شهریار می گوید و سپس حکایت های « مرد ماهیگیر و دیو» ، « مرد باربر و سه دختر » ، «قلندر اول» ، « سندباد شاه »را می گوید و با شروع حکایت « زبیده» شب را به صبح می رساند.

دریاره هزار و یک شب:

کتاب هزار و یک شب مجموعه‌ایست از داستان‌های افسانه‌ای قدیمی عربی، ایرانی و هندی به نقل از شهریار پادشاه ایرانی، که راوی آن شهرزاد دختر وزیر است و اکثر ماجراهای آن در بغداد و ایران می‌گذرد.

«هزار و یک شب» نامی است که از زمان ترجمه طسوجی در دوره قاجار شهرت یافته و نام قدیم آن «هزار افسان» بوده است. نخستین ترجمه هزار و یک شب به زبان‌های اروپایی در قرن شانزدهم میلادی به دست آنتوان گالان به فرانسوی درآمد و در سال 1704 میلادی منتشر شد. سر ریچارد برتون نخستین ترجمه انگلیسی این کتاب را در 1885 عرضه کرد. بورخس همه آثارش را مدیون هزار و یک‌ شب می‌دانست و تاثیر آن بر بسیاری از نویسندگان معروف جهان از جمله جیمز جویس انکارناپذیر است. این کتاب با زبان‌های متعددی منتشر شده و یکی از کتاب‌های کهن و باارزش است و بهترین یادگاری می‌باشد که از آداب و رسوم قدیم مشرق زمین باقی مانده است