بلید رانر

اسکات بوکاتمن

«اسکات بوکاتمن»، پژوهشگر دنیای سینما در کتاب «بلید رانر» به ماجرای ساخت یکی از شاهکار‌های اقتباسی دنیای سینما سر می‌زند. این کتاب یک تحلیل سینمایی ویژه از مراحل پیش‌تولید، فیلم‌برداری و کارگردانی فیلم بلید رانر اثر «ریدلی اسکات» است. خوانندگان و علاقه‌مندان به پرده‌ی نقره‌ای همچنین در این اثر با شگفتی‌های تازه‌ای از ژانر سینمایی علمی تخیلی، نئونوآر و سینمای اقتباسی آشنا خواهند شد.
سفر به پشت صحنه‌ی خلق یک اثر هنری! این کاری‌ست که اسکات بوکاتمن فیلم‌شناس و نظریه‌پرداز سینمایی در کتاب بلید رانر انجام می‌دهد. او در این اثر خواندنی شما را به یک گشت‌وگذار حسابی در مراحل مختلف ساخت این فیلم جاودانه دعوت می‌کند، و به‌ این واسطه، دانستنی‌های جالبی درباره‌ی سینمای نئونوآر و علمی تخیلی در اختیارتان می‌گذارد.
تاریخ سینمای پست‌مدرن، با نام یک شاهکار سینمایی گره خورده و آن چیزی نیست جز فیلم بلید رانر اثر سینمایی ریدلی اسکات؛ فیلمی که با وجود گذشت چهل سال از اکران اولیه‌ هنوز از پول‌سازترین آثار سینمایی برای سازندگان خود است. اسکات بوکاتمن، استاد برجسته‌ی مطالعات فیلم و رسانه در دانشگاه استنفورد، تصمیم گرفته تا در تحلیل دقیق و درخشان کتاب بلید رانر، ما را با نکات تازه و کمتردیده‌شده‌ی این فیلم آشنا کند؛ نکاتی که قطعاً در جاودانه شدن این اثر دخیل هستند.
اما ماجرای ساخت بلید رانر از کجا شروع شد؟ این‌همان سوالی‌ست که اسکات بوکاتمن در اولین قدم از پژوهش سینمایی خود به سراغ آن می‌رود. می‌دانیم که فیلم بلید رانر درحقیقت یک اقتباس سینمایی ویژه از رمان بلید رانر، اثر «فیلیپ کی، دیک» است، این فیلم همچنین با نام «آیا اندروئیدها خواب گوسفندهای الکتریکی می‌بینند؟» نیز ترجمه شده، بنابراین این اثر هنری نه‌تنها باید یک جهش ویژه در عصر سینمای علمی تخیلی است، بلکه باید آن را یک قدم بزرگ در ژانر سینمای اقتباسی نیز به حساب آورد.
اسکات بوکاتمن به‌خوبی هر دو جنبه‌ی اقتباسی و فراواقعی بودن فیلم را درنظر می‌گیرد و در بخش‌های مختلف کتاب، به شرح و تفصیل آن می‌پردازد. به‌عبارتی شما در کتاب بلیدرانر شاهد هنر تلفیق چند ژانر سینمایی مختلف خواهید بود. در بخش‌هایی از این تحلیل جذاب، به تماشای تجلی نور، تصاویر و جلوه‌های سینمایی درخشان می‌پردازید و در بخش دیگر به جهان‌بینی و نگرش فلسفی فیلم نگاه می‌کنید.
از بخش‌های خواندنی دیگر کتاب بلیدرانر، پرداختن به عناصر نئونوآر فیلم و ارتباط آن با هنر پست‌مدرن است. فیلم ریدلی اسکات ازنظر پیوند دادن سینمای نوآر کلاسیک با جنبه‌های نوظهور عصر مدرن و فناوری‌های جدید یک شاهکار بی‌بدیل به‌حساب می‌آید و نویسنده‌ی کتاب بلید رانر به‌خوبی این نکته‌ی مهم و دیگر جزئیات شگفت‌آور این فیلم را در تحلیل خود منعکس می‌کند. این تحلیل خواندنی از سه سرفصل اصلی شکل گرفته؛ «فیلم‌برداری»، «متروپلیس» و «رپلیکانت‌ها»، سرفصل‌های کلی کتاب است که به همراه نتیجه‌گیری و معرفی عوامل فیلم تقدیمتان می‌شود.
کتاب بلید رانر در سال ۱۹۹۷ نگارش شده است و نسخه‌ی فارسی آن در مجموعه‌کتاب‌های «خوانش فیلم» انتشارات علمی و فرهنگی، با ترجمه‌ی «ویسنا فولادی» به دست علاقه‌مندان رسیده است.
در بخشی از کتاب بلید رانر می‌خوانیم:
ژانر علمی-تخیلی به نگاهی محال و متمرکز متکی است: به گفت‌‌‌ی فردریک جیمسون، ژانر تابع یک توصیف فضایی است تا یک اکشن روایی. این دید ویژه از فضا به باور مشترک آسیموف، موبیوس، بلید رانر و بقیه، تمثیلی از خیرگی متمرکز در ژانر است. جیمسون استدلال می‌کند که در داستان‌های کارآگاهی ریموند چندلر، پیرنگ به ظاهر توجه ما را «به شکلی متمرکز می‌کند که فضای تحمل‌ناپذیر کالیفرنیای جنوبی می‌تواند به حالتی غیرمعمول به درون چشم نفوذ کند، به قوتی که تقلیل نمی‌یابد»
چیزی که او یک «تجدید ادراکی غیرمعمول» می‌نامد به نظر من در ژانر علمی‌تخیلی گسترده شده است، ژانری بر پایه‌‌‌ی «فضاهای تحمل‌ناپذیر» نو که در نتیجه‌‌‌ی استفاده از تکنولوژی پیشرفته حاصل شده است. دوباره و دوباره روایت اجازه‌‌‌ی برخورد با فضاهای پیچیده را می‌دهد که تنها در آن صورت مستعد دریافت، مداخله و کنترل می‌شوند.
گذار از دوران توسعه‌طلبانه و مرئی ماشین‌آلات در عصر صنعتی به تکنولوژی‌های نامرئی عصر اطلاعات باعث به‌ وجود آمدن یک بحران ایده در ژانر شد. هدف بی‌شمار آثار علمی‌تخیلی در دهه‌‌‌ی هشتاد، به‌خصوص در قلمرو سایبرپانک، برپایی موقعیتی تازه بود که در آن انسان‌ها بتوانند به قلمرو جهانی، اگرچه پنهان گردش اطلاعات متصل شوند؛ به دنبال یک هویت تازه در قلمرو نوظهور الکترونیک. من این وضعیت تازه را «هویت انتهایی» می‌نامم، که به هردو مسئله‌‌‌ی پایان فرد سنتی و پدیداری یک فردیت تازه، ساخته‌شده در ایستگاه کامپیوتری یا صفحه‌‌‌ی تلویزیون ارجاع می‌دهد.