نوبسنده: مایکل کرایتون
فیلمنامه: مایکل کرایتون، دیوید کپ
کارگردان: استیون اسپیلبرگ
بازیگران: سم نیل، لورا درن، جف کلدبلوم، ریچارد اتنبرا، باب پک، مارتین فررو، بیدی ونگ، وین نایت، …
«استیون اسپیلبرگ» احتمالا موفقترین کارگردان نیمه دوم قرن بیستم است. از همان زمان که «آروارهها» اکران شد راه موفقیت او – و به زعم خیلیهای دیگر ماشین پولسازی جدید هالیوود – هموار شد. کاری که اسپیلبرگ و همکار تهیهکننده و فیلمنامهنویسش «جرج لوکاس» بهخوبی بلد بودند، امروزی کردن ژانرهای قدیمی هالیوود بود؛ به نوعی که برای تماشاگران زمان خود ساخته شود. اولین نمونه این فیلمها با قسمت اول «ایندیانا جونز»، «مهاجمان صندوقچه گمشده»، شکل گرفت. در دههی ۸۰ سنت بازسازی فیلمهای دهه چهل و پنجاه در قالب فیلمهای دهه هشتادی گرفت.
این اتفاق هم در سینمای ژانر ترسناک (مثل بازسازی موجود توسط جان کارپنتر) و هم در ژانرهای دیگر اتفاق افتاد. برای مثال وسترن تبدیل به فیلمهای اکشن پلیسی شد و فیلمهای ماجراجویی بدل به همان چیزی شد که در «ایندیانا جونز» میبینیم. پارک ژوراسیک که در سال ۱۹۹۳ ساخته شد، ادامهدهنده همین طرز تفکر است. هرکدام از این فیلمها که خودشان یک ژانر خاص یا دوره کلیدی به حساب میآیند، بهخاطر فروش بالا موجی از تقلیدها و دنبالههای غیررسمی را به دنبال داشتند.
«پارک ژوراسیک» با ادای دین به «کینگکنگ» شروع میکند (وقتی وارد دروازهی شهر میشوند، جف گلدبلوم به شوخی میپرسد مگر کینگ کنگ را اسیر گرفتید؟!) سپس هرچه جلوتر میرود و ما را با دنیای هیولاهای عظیمالجثهاش آشنا میکند که بیشتر به قالب فیلمهای پیش از تاریخ دهه ۶۰ نزدیک میشود. حتی فروش خوب این فیلمها باعث شد تا استودیوها به فکر بازسازی سیاره میمونها نیز بشوند.
اولین قسمت «پارک ژوراسیک» فقط بهخاطر دایناسورهایش مهم نیست. فیلم همینطور یکی از اولین نمونههای استفاده از جلوههای ویژه کامپیوتری است که با چنان مهارتی انجام شده که حتی پس از گذشت سه دهه هنوز هم دیدنی است. اسپیلبرگ که علاقه دیرینهای به فرمت کلاسیک و نگاتیو دارد، در اینجا شخصیت اصلی داستانش را شبیه خودش میسازد، مردی که از کامپیوترها بدش میآید حالا باید از دست دایناسورهای غولآسای ساختگی جان سالم به در ببرد.
«پارک ژوراسیک» برای تماشاگران اسپیلبرگ نقطهعطفی محسوب میشود، از آنجاکه فیلم تمام آنچه از اسپیلبرگ و سینمایش میخواهیم را به ما میدهد. از بچهها و رابطهشان با بزرگسالها، موسیقی «جان ویلیامز»، تلفیق ژانرهای کمدی، رمانس، ترسناک، ماجراجویی و علمی تخیلی با اندکی جنایت که شاید در هیچ فیلم دیگری از اسپیلبرگ به این خوبی در هم غلتیده نشده باشند تا یک تیم بازیگری حرفهای از «ریچارد اتنبرو» بازیگر پیشکسوت سینمای انگلستان در نقش دانشمند نیمهدیوانهای که موجب بازگشت دوباره دایناسورها شده تا نقش کوچک «ساموئل جکسون» که یک سال پیش از آنکه با «پالپ فیکشن» به شهرت و نامزدی اسکار برسد.
این فیلم اقتباسی از کتاب «مایکل کرایتون» به همین نام است. ایده اصلی فیلم درواقع از فیلمنامهای میآید که کرایتون خودش در سال ۱۹۸۳ نوشت و داستان چگونگی ساخت کلونی از روی دیانای فسیل پتروسور یا خزندگان بالدار را روایت میکرد. او که پیش از این داستان «وستورلد» را نیز در سال ۱۹۷۳ نوشته و کارگردانی کرده بود، در هنگام نوشتن کتاب نیز باز از همان ایده پارک تفریحاتی استفاده کرد؛ با این تفاوت که اینجا بهجای بازسازی غرب وحشی در دنیای دایناسورها میگذشت.
یکسال پیش از آنکه کتاب را منتشر کند و هنگامیکه همراه استیون اسپیلبرگ مشغول کار روی فیلمنامه سریال ER بود، داستان کتاب را برای او توضیح داد. تمام کمپانیهای بزرگ از وارنر تا کلمبیا برای خرید حقوق کتاب رقابت داشتند تا اینکه یونیورسال با همکاری کمپانی اسپیلبرگ آن را خرید. سپس با پانصدهزار دلار اضافه، کرایتون راضی شد تا فیلمنامه اولیه را از روی رمان خودش بنویسد، سپس توسط «مالیا مارمو» و در آخر به دست «دیوید کوپ» بزرگ بازنویسی شد.
بازنویسی نهایی کوپ بخش زیادی از خشونت و توضیحات مفصل رمان را حذف کرد. در زمان ساخت پارک ژوراسیک، یونیورسال دربهدر دنبال فیلمی بود تا آنها را از ورشکستگی نجات دهد و پارک ژوراسیک همان فیلمی بود که میخواستند، فیلم چه در نزد منتقدان و چه تماشاگران با استقبال گرمی روبهرو شد.
دکتر جان هاموند (اتنبارو) صاحب ثروتمند و بانفوذ پارک ژوراسیک که جزیرهای است در سواحل کوستاریکا، در آن به کمک مهندسی ژنتیک موفق شده تا انواع دایناسورها را دوباره به حیات آورد. او گروهی از دانشمندان، دکتر آلن گرانت (سام نیل)، دکتر الی ستلر (لورا درن) و ایان مالکوم (جف گلدبلوم) را برای بازدید به پارکش دعوت میکند. با وقوع توفانی، مجری سیستم کامپیوتری پارک دنیس ندری (وین نایت) برای دزدیدن چند جنین دایناسور سیستمهای امنیتی را از کار میاندازد. اما همهچیز بههم میریزد و دایناسورها در جزیره آزاد میشوند…
اسپیلبرگ با قسمت نخست «پارک ژوراسیک» یکی از پرفروشترین فیلمهای تاریخ سینما را ساخت، جلوههای ویژهی تمام کامپیوتری فیلم که با فناوریهای اولیه آن زمان ساخته شدهاند، در برابر فیلمهای دایناسوری دههی ۶۰ غیرقابل مقایسه هستند. حتی همین حالا هم تماشای دایناسورهای اسپیلبرگ تاثیرگذار به نظر میرسند.
بخشی از نقد امین نور بر روی مجموعه فیلمهای ژوراسیک
با عنوان: مروری بر مجموعه فیلم های ژوراسیک | وقتی دایناسورها به زمین بازگشتند.