پرتقال کوکی

آنتونی برجس

«پرتقال کوکی» رمانی بحث برانگیز، مشهورترین کتاب در میان خوانندگان و البته منفورترین از نظر «آنتونی برجس» نویسنده اثر نامیده شده است. پرتقال کوکی رمانی آینده‌‌‌نگر و علمی-تخیلی است که ماجراهای «الکس» سردسته گروهی خلافکار که در جیب‌‌‌بری و دزدی، ضرب و شتم و تجاوز به افراد بی‌خانمان لندن تبحر خاصی دارند را شرح می‌دهد.
در آینده‌ی کابوس‌‌‌واری که آنتونی برجس از بریتانیا را به تصویر می‌کشد، الکس، یک نوجوان پانزده ساله حکایت خود را به وسیله‌ی یک گویش ابداعی به نام «ندست» تعریف می‌کند، همراه با سه «شخیل» خود «پیت»، «جورجی» و «دیم» و در کنار خلافکاران دیگر، پس از غروب آفتاب شهر را تحت اختیار می‌گیرد و دست به انواع و اقسام جنایات می‌زند. به دلیل آمار بالای جرم و جنایت دولت تصمیم می‌گیرد به جای زندانی کردن خلافکاران که ظاهراً بی‌فایده است، با استفاده از تکنیک لودُویکو روحیه‌ی خلافکارانه را در آن‌‌‌ها از بین ببرد و به عبارتی آن‌‌‌ها را «اصلاح» کند. ولی این سوالی است که رمان از ما می‌پرسد: «اصلاح به چه قیمتی؟»
پرتقال کوکی فقط به چشم انتقادی بر شوروی یا کمونیسم نگاه می‌کند، چون دنیای دیستوپیایی رمان به همان اندازه از ویژگی‌های مربوط به جوامع انگلیسی و آمریکایی که برجس از آن‌‌‌ها نفرت داشت نیز بهره می‌گیرد. آنتونی برجس طبق گفته‌ی خود میل به هرج و مرج داشت و احساس می‌کرد که کشور مرفه انگلستان و دولت سوسیالیستش بیش از حد ثبات اجتماعی را به آزادی‌های شخصی ترجیح می‌دادند. او از فرهنگ عامه‌ی آمریکا متنفر بود، چون همرنگ جماعت شدن، خنثی بودن و بی عاطفگی را ترویج می‌کرد. او تشکیلات مرتبط با اجرای قانون در آمریکا را شدیدا فاسد و خشن توصیف می‌کرد و به بخشیده بود. تمامی این هدف‌های انتقاد در پرتقال کوکی مورد هجو «پیکری دیگر برای جرم» آن عنوان قرار می‌گیرند، ولی تند و تیزترین هجو برجس مختص یک جنبش روان‌‌‌شناسانه به نام رفتارگرایی است.